İstinye Tershanesi

 Bir zamanlar İstinye'de bir Tershanemiz vardı, imdı dediğim yakın zaman önce yat limanı oldu.

Tabi diğer terdshanelerimiz gibi İstinye Tershanesi de Türkiye Denizcilik İşletmeleri bünyesindeki Şehir Hatları'na önemli katkılar sağlamıştır.

Tershanenin faaliyetleri zamanın başbakanı Turgut Özal tarafından mâlesef Bindokuzyüzdoksanbir yılında sonlandırıldı.

 

En belirgin olanı Temel Şimşir vaporu henüz bacası takılmamışken çekilmiş, arkasında olasılıkla Suadiye, yanında Heybeliada, önünde de Şirket-i Hayriye'den kalan küçüklerden biri demeyeyim 73 baca numaralı Rumeli Kavağı, bonus olarak da sağda inşa edilmekte olan Aydın Güer vaporumuz mevcut.

Faacebok'taki vapor konusundaki üstadlarımız sağ olsunlar düzelttiler bizi.

Heybeliada Buluşumu

 Bundan yıllar yıllar önce Şehr-İstanbul'da birlikte görev ve sefer yapmış ama imdı farklı işletmelerde olan iki adet birbirinin kopyası vaporumuz Heybeliada iskelesinde sefer saatlerini bekliyorlardı.

Bunlardan içerideki olanı yani resm-i şerifin açısına göre soldaki olanı Kızıltoprak vaporumuz geçen yıl bir zamanlar üçotuz paraya peşkeş çekilip adının da Mavi Karadeniz olarak değiştirildiği yerden söke söke geri alınarak Hâliç Tershânesi'nde yeniden tamir edilip Şehr-İstanbul denizlerinde yeniden sefere verilince Şehir Hatları'nın en yeni vaporu olma ünvânını almağa hak kazanmıştı.

Dışarıdaki olanı yani resm-i şerifin açısına göre sağkaki olanı Atatürk vaporumuz yine Kızıltoprak'ın birilerine peşkeş çekildiği dönemler Karamürsel Alp vaporumuzla birlikte Kocaeli Belediyesi'ne gönderildi ama Kocaeli Belediyesi bu iki vaporumuzu da amacına uygun bir şekilde kullanıyor olması Şehr-İstanbul vaporseverlerinin yüreklerine serin su serpmekte.

O karanlık yıllar döneminde Şehir Hatları'nın vaporları zamanın şehremini Kadir Topbaş tarafından sağa sola üçotuz paraya peşkeş çekilirken Kocaeli Belediyesi'ne gönderdiği vaporlarımızın ism-i şerifleri Büyükada ve Rumelifeneri'ydi, ilkine Karamürsel Alp ikincisine Atatürk adları konuldu.

Vaporlarımızın Sür'ati

 Facebok'ta her ne kadar bazı konuları onaylamasam bile bazen doğru bilgi kullanıldığı zamanlar gerçekten faydalıdır ve bilgilerin paylaşıldıkça çoğalmasını sağlarlar.

Bugüne kadar gerek İstanbul'da gerek İzmir'de gerek Çanakkâle'de gerek Kocaeli'de Şehir Hatları benzeri işletmeler yerel olarak vapor işletmişlerdir, ayrıca vakt-i zamanında vaporlar önemli birer ulaşım araçlarıydılar, gerek yerel gerekse şehirler arası olarak.

İlk görselimizde adı efsahaneleşen Gülcemâl Vaporumuz huzurlarınızda:

Ancak vaporlarımızın hızları bize biraz yabancı olan deniz mili üzerinden sür'atlendirilir, yani hız göstergeleri deniz milini ya da bazılarımızın anladığı şekilde "Knot" olarak kaydedilir.

Vapurlarımızın hızları konusunda küçük bir çevirme cetvelini Facebok'aki gruplarda kalmaması için burada da paylaşmak istedim ki eminim fazla bilgi göz de çıkartmaz:

10x1,852=18.5

11x1,852=20.37

12x1,852=22.2

13x1.852=24

14x1,852=25.92, yani 26 diyebiliriz.

15x1,852=27.78, biraz zorlasa 28

16x1,852=29.63

17x1,852=31.48, biraz gayretle 32

18x1,852=33.3

19x1,852=35.2

20x1,852=37.04

21x1,852=38.89, zorlasa 39

22x1,852=40,7

23x1,852=42.59

24x1,852=44,44

25 deniz mili sür'at yapan deniz taşıtı var mıdır bilmiyorum ama 25 deniz mili sür'at 46.3 kilometre yapar.

Bir Knot ya da Deniz Mili = Bir kilometre sekizyüzelliiki metre, yani 1,852 metredir.

Bu cetvele göre vaporlarımızın ve mopurlarımızın ortalama hızı saatte 25 ilâ 26 kilometre kadardır.

İkinci görsel olarak Halâs Vaporumuzun 2008 yılından kalma görüntüsünü kullandım. Fotoğrafı bendenize aittir, o tarihte İstinye'de görüntülendi.

Konuyu biraz dağıtacağım ama imdı başka bir şey daha geldi aklıma.

Aynı şekilde uçakların da hızları deniz mili üzerinden yazılır, kilometreye çevirmek için deniz mili olan değeri 1.852 ile çarpmak gerekir ki kilometre olarak değerini bulalım.

Resimde görmüş olduğunuz Airbus 380'in azami sür'âti ise 640 deniz mili yani 1.185 kilometredir.

Menzili de 15.000 kilometre kadar olup İstanbul'dan hareket etse Melbourne'ye kadar gidebilir, çünkü iki havalimanı arasındaki kuş uçuşu mesafesi 14.620 kilometredir.

Şirket-i Hayriye Boğaza Açılsın

Mimari Restorasyon Kültür Varlıklarını Koruma Derneği bugün aldığımız bir habere göre yüz yıl önceki vaporların çakmalarının yapılması ve işletilmesi için İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ne bir öneri ve proce sundu.

Aynı zamanda Şirket-i Hayriye'den kalmış görüntüsü verilen vaporların İstanbul'un kültür tarihine ve turizmine kazandırılmaları için üniversitelerle de işbirliği içine girdi.

Geçen yıl içinde Mimari Restorasyon Kültür Varlıklarını Koruma Derneği tarafından düzenlenen ve Taç Vakfının evsahibi olduğu bir toplantıda Şirket-i Hayriye vaporlarının İstanbul'un kimliğine ve manzarasına ziyadesiyle yakışacağı konuşuldu. Toplantıya katılan İstanbul Şehir Hatları genel müdürü Sinem Dedetaş ve denizcilik tarihi araştırmacısı Ahmet Güleryüz konuşmalarında İstanbul Boğazında tarihi yeniden yaşatmak için dünyanın en eski denizyolu şirketi olan Şirket-i Hayriye döneminin şimdilik nispeten ufak olan Tarabya, Tarz-ı Nevin, Dilnişin, Şihap tarzı otuz veya otuzbeş metrelik teknelerin çakmalarının yeniden yapılması için bir proce hazırlandığını ve kültür tarih ve turizme katkı sağlayacağını söylediler.

Görünüşe göre Şehir Hatları bu teknelerden yaptırırsa belki günümüzde Boğazda sefer yapan Turyol ve Dentur Avrasya mopurlarından daha güzel bir hava katacağı kesin.

Tabi bu seferlerin sadece hafta içleri değil hafta sonları da yapılması daha mantıklı olacaktır.

Ancak biz şimdilik toplantıya geri dönelim ve yetkililerin basına verdikleri beyanatları anlatalım.

Serhat Şahin

(Mimari Restorasyon Kültür Varlıklarını Koruma Derneği Yönetim Kurulu Başkanı)

İstanbul'un kıyı boyunca uzanan görkemli saraylarını, zengin yalılarını, sahilhanelerini, biraz içeride kalan köşklerini, konaklarını, Selâtin Camilerini, Galata Kulesi'nin Kız Kulesi'ne beslediği bitmeyen aşkını siyahi dumanlarıyla selâmlayıp eşlik eden estetik harikası Şirket-i Hayriye vaporlarının İstanbul'un resimleri çizilmeye değer manzaralarına verdiği katkılarının tekrardan kazanılması adına derneğimiz adına Ahmet Güleryüz üstadımız ve mevzuat-ı umumiye dâhilinde üniversitelerimizle teknik ve bilimsel çalışmalarımız devam etmektedir.

Öncelikli olarak düşük mâliyetlerle ve günümüz teknolojisinin de kullanılabileceği Tarabya, Tarz-ı Nevin, Dilnişin, Şihap tarzı otuz veya otuzbeş metrelik teknelerin çakmalarının yeniden yapılması ele alınmıştır. Ayrıca bizzat Hasköy Tershânemizde ilk yerli üretim olarak yapılan Kocataş ve Sarıyer vaporlarımızın tekrar kazanılması için çalışmalarımız devam etmektedir.

Estetik harikası tarihi vaporlarımızın İstanbul hâlkının ve İstanbul'a misafirliğe gelmiş turistlerin kullanımına sunulması ülkemizin kalkınmasına ve sürekli tıkırında devam eden ekomonisine ve iktisadına önemli destekler sağlayacaktır. Bu vesile ile paydaşlarımızla birlikte yürüttüğümüz procemize İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanımız Ekrem İmamoğlu ve Şehir Hatları İşletmesinin verecekleri destekler ülkemiz ve İstanbul adına tarihi bir önem arz etmektedir.

Ahmet Güleryüz

(Denizcilik tarihi araştırmacısı)

Dünyanın en eski kent içi deniz ulaşım kuruluşlarından biri olan Şirket-i Hayriye'ye ait ve İstanbul hâlkının gönlünde çok değerli yeri olan vaporlarımızdan hiç olmazsa bir adedinin çakmasının yapılıp yüz yıldan sonra İstanbul denizlerinde yüzüp yeniden yaşatılmasının çok önemli olduğunu belirtirim. Böyle bir girişimin üç büyük imparatorluğa başkentlik yapmış olan İstanbul'a borcumuz olduğunu hatırlatmak isterim.

Gelelim biz günümüzdeki gerçekler vaziyetine:

Hepimizin mâlumu ama günümüzün gençliği Bindokuzyüzseksenaltı yılına kadar seferde kalan ama sonlarda sadece Üsküdar - Beşiktaş arası çalışabilen Altmışsekiz baca numaralı Güzelhisar vaporunun sadece Otuzbeşbin Türk Lirasıcık karşılığında demirciye hurda olarak satıldığını ve koskoca Rahmi Koç'un bu kültür hazinemizi kurtaracak parayı harcamak istemediğini bilmez.

Şirket-i Hayriye'den seferde kalan son vapor olduğu için de kurumu temsil etmesi gereken Güzelhisar'dır, başkası değil.

Bir başka yazımızda Şirket-i Hayriye'nin vaporlarının bir tanıtımı olacak, beni okumaya devam edin.

Kaldı ki İstanbul Elektrik Tramvay Tünel işletmeleri genel müdürlüğü geçtiğimiz yıllarda Çakma Leyland, Çakma Mersedes, Çakma Bussing, Çakma Man, Çakma İkarus, Çakma Tosun, Çakma Skania alamet-i farikalı otobüsleri yeniden yaptırdı İkitelli Garajında, ancak bunlar son aldığım haberlere göre garajda çürüyorlar.

Benim korkum bir hevesle başlanan işbu procenin geçen zaman içerisinde sükut-u hayale uğramasıdır. Çünkü bizler balık hafızalıyız, çevremizde İstanbullu kalmadı, İstanbul ise Suriyeli kaynıyor.

Elin Suriyelisi ne anlar vapordan tarihten geçmişten? Bir geçmişi olaydı öncelikle vatanını korurdu.

Suriyeliler unutmasın ki vatanını korumayı beceremeyenler ileride yaşayacak bir vatan bulamazlar.